ცოტნე დადიანი და ეროვნული ერთობა
http://events.darbazelebi.org/2011/12/blog-post.html

   „კაცი პატიოსანი და სათნოებიანი და ბრძოლასა შინა სახელოვანი“, ქვეყნისთვის თავდადებული მამულიშვილი, ცოტნე დადიანი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა XIII საუკუნეში. მისი რწმენა, სიყვარული და თავდადება თითოეული ქართველისათვის გმირობისა და ერთგულების მაგალითია. „კაცი კეთილი და სრული საღმრთოთა და საკაცობოთა“ - ასე არის ნახსენები იგი „ქართვლის ცხოვრებაში“. სწორედ“ქართლის ცხოვრება“ მოგვითხრობს ცოტნე დადიანის შესახებ, რომელიც უმნიშვნელოვანესი წყაროა საქართველოს ისტორიისათვის.
მონღოლთა ბატონობისგან შეწუხებულ ქვეყანაში, ხალხისთვის განსაკუთრებით მძიმე სამხედრო სამსახური იყო.
 მონღოლებს მაშინ განუწყვეტელი ომები ჰქონდათ შორეულ ქვეყნებში. საკუთარი ქვეყნისა და სახლ-კარის დიდი ხნით მიტოვება და შორეულ ლაშქრობებში მონაწილეობა ხალხს მძიმე ტვირთად აწვა. მამულიშვილები სამშობლო ქვეყნის დახსნას ცდილობდნენ.
   გაიგო თუ არა ცოტნემ თანამოძმეთა ამბავი, სასწრაფოდ წავიდა ანისს, მოძებნა თავისი პატივაყრილი ამხანაგები, გაიხადა ტანზე, წაისვა თაფლი და ისიც სხვებთან ერთად  მზეზე დაწვა.
ამ სამაგალითო სათნოებამ და იშვიათმა მეგობრულმა ერთგულებამ ისეთი ძლიერი შთაბეჭდილება მოახდინა ნოინზე, რომ მან თქვა: რადგანაც ქართველნი იმდენად სათნონი და კეთილნი ყოფილხართ, იმდენად ერთგულნი ერთმანეთისა, „ყოველთა ქართველთა შენ მოგანიჭებთ და შენდა მინდობილ ვარ“- მიმართა ცოტნეს და ყველანი გაათავისუფლა. ასე იხსნა სახელოვანმა მამულიშვილმა ცოტნე დადიანმა რჩეული ქართველები საშინელი წამებისაგან. მისი რაინდობა ნათელი, მიმზიდველი, ყველაზე ღრმაადამიანური და ამაღლებულია. ერს ცოტნეს მაგალითი ვაჟკაცობასა და კეთილშობილებას უსახავს. მისი გმირობა გვასწავლის, რომ ცხოვრება განსაცდელით არის სავსე და ვაჟკაცი ამ ქვეყნად იმიტომ ჩნდება, რომ განსაცდელეს გაუძლოს. „განსაცდელის გაძლება კი მხოლოდ მაშინ  შეუძლია ვაჟკაცს, როცა მართალია და სამშობლოსათვის ან სარწმუნოებისათვის ღებულობს სატანჯველს“-ამბობს გრ. აბაშიძე.

   ოდიშის ერისთავთ-ერისთავი და საქართველოს სამეფოს მანდატურთუხუცესი ცოტნე დადიანი იყო ის დიდგვაროვანი, რომელიც ესწრებოდა კოხტასთავის შეკრებას, მაგრამ არ დაუპატიმრებიათ. სრულებით შემთხვევით მან კიდევ ერთ შეთქმულთან ერთად დატოვა კრება მონღოლების თავდასხმამდე ცოტა ხნით ადრე. შეიტყო რა, რომ მისი თანამემამულეები შეიპყრეს და ანისში ჩაიყვანეს, ცოტნე ორიოდე კაცის თანხლებით გაეშურა ამ ქალაქისაკენ. ცოტნემ დაინახა თუ არა თავისი მეგობარი თავად-აზნაურების ტანჯვა და დამცირება, ტანთ გაიხადა, თავის მხლებლებს სთხოვა, რომ გაეკოჭათ, და სხვებს მიუჯდა.

                              ცოტნე დადიანი და კოხტასთავის შეთქმულება
http://www.nplg.gov.ge

    საქართველოს დიდგვაროვანი ფეოდალი
ცოტნე დადიანი – ქვეყნისთვის თავდადებული მამულიშვილი, რომელმაც შთამომავლობას გმირობისა და ერთგულების მაგალითი მისცა, მოღვაწეობდა XIII საუკუნეში, მაშინ, როდესაც საქართველო უმძიმესი განსაცდელის წინაშე იდგა და როცა ქვეყანას ყველაზე მეტად სჭირდებოდა სიყვარულით გულანთებული მამულიშვილები. „კაცი კეთილი და სრული საღმრთოთა და საკაცობოთა" –ასე ახასიათებს მას ჟამთააღმწერელი „ასწლოვან მატიანეში" და დასძენს, „პატივოსანი და სათნოებიანი, ბრძოლათა შინა სახელოვანი"
    .
XIII საუკუნე ძნელბედობის ხანა იყო საქართველოსათვის. რეგიონი მონღოლებმა დაიპყრეს და 1246 წელს ქართველი მამაკაცებისათვის სამხედრო სამსახური სავალდებულო გახდა. საქართველოს დიდგვაროვნები წინ აღუდგნენ ამას და რამდენიმე მათგანი კოხტასთავში შეიკრიბა, რათა საერთო მტრის, მონღოლების, წინააღმდეგ აჯანყება დაეგეგმათ
        საუბედუროდ, მონღოლებმა შეიტყვეს ამ თავყრილობის შესახებ და კრების მიმდინარეობის დროს თავს დაესხნენ კოხტასთავს. შეთქმულები დაატყვევეს და დასაკითხად ქალაქ ანისში ჩაიყვანეს; დაკითხვისას ყველა მათგანი წინაწარ შეთანხმებულ ყალბ ამბავს იმეორებდა: შეიკრიბნენ სამეურნეო საკითხების განსახილველად და არა მონღოლების წინააღმდეგ გასალაშქრებლად. მონღოლები არ წამოეგნენ სატყუარას და სიმართლის გასარკვევად შეთქმულთა წამება განიზრახეს: მათ ქართველები გააშიშვლეს, შებოჭეს, ტანზე თაფლი წაუსვეს და მწველი მზის ქვეშ დასხეს.
       ოდიშის ერისთავთ-ერისთავი და საქართველოს სამეფოს მანდატურთუხუცესი ცოტნე დადიანი იყო ის დიდგვაროვანი, რომელიც ესწრებოდა კოხტასთავის შეკრებას, მაგრამ არ დაუპატიმრებიათ. სრულებით შემთხვევით მან კიდევ ერთ შეთქმულთან ერთად დატოვა კრება მონღოლების თავდასხმამდე ცოტა ხნით ადრე. შეიტყო რა, რომ მისი თანამემამულეები შეიპყრეს და ანისში ჩაიყვანეს, ცოტნე ორიოდე კაცის თანხლებით გაეშურა ამ ქალაქისაკენ. ცოტნემ დაინახა თუ არა თავისი მეგობარი თავად-აზნაურების ტანჯვა და დამცირება, ტანთ გაიხადა, თავის მხლებლებს სთხოვა, რომ გაეკოჭათ, და სხვებს მიუჯდა.
      მონღოლები აღფრთოვანდნენ ცოტნეს სიმამაცით. შესაძლოა, ისინი დარწმუნდნენ ქართველთა ალიბის სისწორეში. ასე იყო თუ ისე, მათ ქართველები გაათავისუფლეს და საქართველო დაინდეს იმ საშინელი შურისძიებისაგან, რომელიც, ჩვეულებრივ, აჯანყებულ რეგიონებს თავს ატყდებოდა.